8 april, 2020

‘Hoe zorg je nou, dat mensen binnen de gemeente Voorst weten dat je er bent?!’

Nederland telt zo’n 2,5 miljoen laaggeletterden, mensen die niet het taalniveau beheersen van MBO niveau 2. In de gemeente Voorst is er laaggeletterdheid onder bestaande inwoners en nieuwkomers en kan leiden tot een diversiteit aan problematieken. Corine van der Knaap is een van de mensen die in contact komt met laaggeletterden. Als sociaal raadsvrouw is ze de vraagbaak voor de burgers en een van de mogelijke contactpersonen om hulp aan te vragen.

Gevolgen van laaggeletterdheid
De gevolgen van laaggeletterdheid kunnen omvangrijk zijn. Problemen in de opvoeding kunnen leiden tot een achterstand in de ontwikkeling. Mensen raken in de problemen door de eisen welke de samenleving aan hen stelt. Laaggeletterdheid gaat vaak over van ouder op kind en kan generaties voortduren, het zorgt voor een grotere tweedeling in de maatschappij tot uiteindelijk niet meer mee kunnen komen in het dagelijkse leven.

De taak van de sociaal raadsvrouw
“Er zijn allemaal wetten en regeltjes, voorzieningen die mogelijk zijn en vaak weten mensen daar niet van of hoe ze er gebruik van kunnen maken.” Corine van der Knaap gaat met deze mensen in gesprek, wat zijn de mogelijkheden binnen de gemeente, voorzieningen bijvoorbeeld om inkomen aan te vullen. Soms komen mensen met brieven van de gemeente, UWV of belastingdienst. Mensen weten niet wat er staat, het is onduidelijk of het is soms de vraag wat er van de mensen wordt verwacht. “De taak van een sociaal raadsvrouw is om mensen uitleg daarover te geven, soms helpen bij het invullen van formulieren en dan merk je dat sommige mensen het lastig vinden, niet weten wat ze in een brief moeten zetten, hoe ze iets in moeten vullen en dat kan een teken van laaggeletterdheid zijn” aldus Corine. Corine legt uit dat zij als sociaal raadsvrouw nauw samenwerkt met Stimenz, de gemeente, MEE Veluwe en IJsseldal Wonen. In een driewekelijks overleg worden casussen besproken en bekeken wie waarvoor hulp kan bieden of welke doorverwijzingen er zijn.

In contact komen met Corine
“De mensen die bij mij komen zijn toch de kwetsbare burgers, met bijvoorbeeld een minimum inkomen, uitkering, bijstand of ouderen met alleen AOW inkomen.” Deze mensen moeten roeien met de riemen die ze hebben, zo geeft de raadsvrouw aan. En dat is, uiteraard, best lastig. Het is niet uit zichzelf, dat degenen die Corine consulteren openlijk en vrij melden dat ze laaggeletterd zijn. Ze constateert het door de vragen welke er worden gesteld. Mensen die vanuit het buitenland zijn gekomen, hebben uiteraard een andere problematiek en daar ligt het ook wat meer voor de hand. De constateringen welke Corine doet kan ze bespreken met de bezoekers, vervolgens kan ze dit bespreken binnen een team van mensen waar ze deel vanuit maakt. Daarin kan worden doorverwezen en begeleiding worden gegeven.

De constatering van laaggeletterdheid
Het is best lastig om de mensen te vinden, die hebben te dealen met laaggeletterdheid. Corine; “er zijn maar weinig mensen die zullen zeggen dat ze laaggeletterd zijn. Terwijl er wel veel mensen zijn die er last van hebben.” De gedachten van velen gaan dan haast automatisch uit naar allochtoon, terwijl juist een grotere groep (65%) autochtoon is. “Veel mensen weten niet dat het een zo hoog percentage is. Ze hebben natuurlijk ook allerlei slimme dingen bedacht, zodat je het niet door hebt. Hoe meer bewust we daarvan zijn, wat die slimme dingetjes zijn, hoe alerter je daarop bent en hoe beter je die mensen kan vinden.” De volgende vraag welke Corine zich dan stelt is; en hoe ga je dan met ze in gesprek. Veel mensen zullen uiteindelijk blij zijn dat het geconstateerd wordt, dat ze begeleiding en scholing gaan krijgen. Als het ware zijn deze mensen blij dat ze ‘door de mand zijn gevallen’.

Zelfredzaam of baat bij hulp
Post blijft ongeopend, e-mails worden niet gelezen. Er ontstaan schulden, er ontstaat schaamte en het is de taak van de sociaal raadsvrouw om vertrouwen te krijgen, vragen te kunnen stellen en hoe meer vertrouwen er is, dan komen de vragen ook. Van daaruit kan er verder worden gepraat, gezocht en ontstaat er een situatie, waarin in alle openheid gesproken kan gaan worden over de ontstane problemen. “Dat de mensen zien dat ze er baat bij hebben, dat ze er wat mee doen, dat het niet zo hoeft te blijven. Sommige mensen zullen zich prima redden, maar voor anderen gaat een wereld open en hebben er baat bij om een bepaalde scholing te gaan volgen.” En Corine vervolgt; “moeite hebben met lezen en schrijven heeft grote gevolgen. Mensen kunnen zich ervoor schamen of te maken krijgen met onbegrip. Wanneer je informatie niet goed begrijpt, is de kans groot dat je minder zelfredzaam, minder sociaal actief en minder gezond bent dan geletterde mensen. Je vindt bijvoorbeeld minder snel een baan en je hebt minder grip op je geldzaken en gezondheid.”

Laaggeletterdheid heeft niets te maken met domheid
“Soms wordt er nog wel eens gedacht, dat laaggeletterdheid synoniem staat voor dom zijn en vooral dat is natuurlijk niet het geval. Er zijn hele slimme mensen die laaggeletterd zijn” aldus Corine. Ze neemt de tijd om met de mensen te praten en het taboe weg te nemen. En dat is belangrijk, want juist het helpen en begeleiden maakt, dat iemand verder kan komen. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van taal dat binnen een gezin niet wordt gemotiveerd.. Kinderen blijven in hogere mate verstoken van taal, wat tot problemen op school kan leiden. Het is een bepaalde cultuur binnen het gezin. Ouders kunnen het niet doorgeven aan de kinderen en dan komt het ook op school terecht.

Hoe gaat de samenwerking in de gemeente Voorst?
Hoe breng je laaggeletterdheid onder de aandacht? Hoe zorg je ervoor dat mensen hulp gaan vragen? Ex-laaggeletterden zijn immers stuk voor stuk dolblij dat ze de stap hebben gezet om er iets aan te doen, of ze nu 25 of 65 zijn. Corine legt uit dat zij op dit moment deelneemt in een werkgroep, genaamd ‘Duidelijke Taal’. Dit is een samenwerkingsverband tussen medewerkers van de gemeente,

#Zodus, bibliotheek en Mens en Welzijn. In deze werkgroep wordt onder meer gekeken hoe laaggeletterdheid in de gemeente Voorst gesignaleerd kan worden en hoe ‘professionals’ hier mee om kunnen gaan. Een goed ‘vindpunt’ is ook de ‘formulierenbrigade’; vrijwilligers van Mens en Welzijn Voorst die onder meer helpen met het invullen van formulieren.

Wie meer wil lezen of filmpjes kijken over laaggeletterdheid, kan ook eens kijken op de website www.lezenenschrijven.nl